Dokazano je da ne postoji biološka predodređenost kod žena da se brinu o potomcima. Majčinski instinkt je mit koji pred žene stavlja prevelika očekivanja, dok se muškarac doživljava kao inferioran i nesposoban da vodi računa o tek rođenoj bebi.
Čak i danas kada je ravnopravnost između žena i muškaraca veća, kada se beba rodi mi se često vraćamo u patrijahalno doba očekujući da je mama ta koja sve zna bolje oko bebe.
Kao i tranzicija u majčinstvo za žene, tako i tranzicija u očinstvo predstavlja jedan od najznačajnijih prelaznih perioda u životu muškarca. Dok čekaju bebu budući očevi prolaze kroz niz emocionalnih, psiholoških i socijalnih promena koje utiču na identitet, interpersonalne odnose i životne prioritete.
Iako je fokus često na majkama, trudnoća i dolazak bebe imaju dubok uticaj i na očeve što potvrđuju i mnoga naučna istraživanja.
Tata u drugom stanju
Da li ste čuli za Couvade sindrom? Couvade sindrom, poznat je kao sindrom simpatičke trudnoće i predstavlja fenomen u kojem partneri trudnica doživljavaju simptome trudnoće poput mučnine, povraćanja, promene apetita čak i bolova u stomaku.
Iako ovaj sindrom nije medicinski priznat kao fizičko stanje, zbog nedostatka dokaza o mehanizmu javljanja ovakvih simptoma, brojna psihološka i sociološka istraživanja potvrđuju njegovu stvarnost i istražuju moguće uzroke i implikacije.
Jedna od glavnih teorija koja objašnjava pojavu Couvade sindroma tiče se empatijske veze koja se razvija između partnera i trudnice. Prema Masoni i Mainguene (2003), empatija koju muškarci osećaju prema svojim trudnim partnerkama može dovesti do psihosomatskih manifestacija simptoma trudnoće. Oko 11% svih budućih očeva može imati neke simptome psihogenog porekla, pri čemu su najčešći problemi probavnog trakta. Osnovni mehanizmi mogu biti na prvom mestu identifikacija sa trudnom partnerkom, zatim ambivalentnost u bračnim odnosima, a moguće i zavist na mogućnosti žene da na svet donese novi život.
U februaru 2023.godine na Univerzitetu u Arizoni, istraživači su pronašli hormonalne promene kod crvenotrupih lemura čije su ženke bile u drugom stanju. Otkrili su da se nivo estradiola, hormona povezanog sa povećanom materinskom osetljivošću i odgovornošću kod nekoliko sisarskih vrsta, značajno povećava u trećem trimestru trudnoće. Ovaj porast može pomoći mužijacima da se pripreme za očinstvo. Promene u nivou estradiola ne prestaju odmah nakon rođenja, već fluktuiraju sve dok se mladunče ne odbije.
Prethodna istraživanja pokazala su da kod budućih očeva – ljudi, tamarin majmuna i određenih glodara takođe dolazi do hormonskih promena koje se čine kao odgovor na trudnoću njihovih partnerki. U poslednjem trimestru trudnoće i neposredno nakon rođenja deteta, zabeležene su značajne promene u nivoima kortizola, oksitocina, prolaktina i androgena kod ovih vrsta. Međutim, estradiol nije detaljno proučavan kod muškaraca. Bolje razumevanje hormonskih odgovora na trudnoću i porođaj kod bilo koje vrste ukazuje nam na to kako nas naše telo priprema za negu beba kako majke tako i očeve.
Kada se rodi beba – rodi se i tata
Dolazak bebe na svet je razvojna kriza porodice što znači da iziskuje angažovanje ličnih snaga i resursa u cilju adaptacije na novonastale okolnosti kako kod buduće majke tako i kod budućeg oca.
Savremena istraživanja danas se u većoj meri nego ranije bave očintvom, ulogom oca i uticajem koje otac ima na dete ali i uticaj roditeljstva na muškarce. Edward E. Bartlett u radu objavljenom u “Journal of Men’s Health and Gender” istražuje uticaje očinstva na zdravlje muškaraca, koristeći se širokim spektrom literature i metodologija uključujući studije slučaja, kvalitativne intervjue i epidemiološke studije. Rad je organizovan prema fazama očinskog životnog ciklusa: trudnoća, porođaj i porodiljski period, roditeljstvo i starateljstvo nad detetom.
Ključni nalazi uključuju fiziološke promene kod muškaraca tokom trudnoće njihovih partnerki, emocionalne izazove tokom prve godine detetovog života i dugoročne pozitivne zdravstvene efekte očinstva. Posebno se ističe rizik od psihičkih problema i samoubistva kod očeva koji izgube starateljstvo nad detetom.
Prema teoriji uloga, dolazak deteta često dovodi do preispitivanja ličnog identiteta i promena u socijalnim ulogama (Pleck, 1981). Muškarci se mogu suočiti sa izazovom usklađivanja očekivanja društva i vlastitih očekivanja o tome šta znači biti “dobar otac”.
Muškarci su jednako kompetentni da se brinu o bebama
Možda su baš najpoznatije teorije na koje se i danas oslanjamo glavni krivci za predpostavku o tome da su očevi manje važni od majki kada je uticaj na razvoj dece u pitanju.
Frojd je sa svojom teorijom dao primarni značaj majci. Ona je ta koja formira detetovu ličnost, sa kojom se dete vezuje. Bolbi je isticao da je majka beskrajno važna za dečiji razvoj, kao i da je odsustvo majke (ne oca) opasno po razvoj. U svojoj teoriji afektivne vezanosti govori isključivo o vezi između majke i deteta pri čemu se sa jedne strane zanemaruje uloga oca, a sa druge mehanizam preživljavanja vezuje isključivo za majku.
Danas znamo da je uloga oca podjednako važna i da podeljena briga oko bebe doprinosi boljem funkcionisanju porodice kao celine.
Foto:123rfDa li su očevi manje zainteresovani za bebu?
Mame su nakon porođaja, može nam se činiti više zainteresovane za novorođenče, međutim instaživanja pokazuju drugačiju sliku. Sa ciljem da otkriju da li postoji razlika između muškaraca i žena u stepenu u kojem su zainteresovani za novorođenčad, istraživači su tražili od očeva da provedu sa svojim suprugama prvih nekoliko dana posle porođaja u porodilištu (Nila Kapor Stanulović, O roditeljima)
Metodom posmatranja prikupljeni su podaci koji pokazuju da su očevi isto toliko zainteresovani za novorođene bebe kao i njihove majke. Muškarci su aktivno učestvovali u prvim kontaktima sa bebom, na identičan način kao i majke u svim aspektima, osim što su se majke nešto više i češće osmehivale bebama.
Muškarci su dalje praćeni na kasnijem uzrastu dece i zaključci do kojih su istraživači došli je to da su očevi zainteresovani za brigu o detetu i ukoliko imaju prilike, postaju više uključeni, podjednako su brižni i negujući kao i majke tokom interakcije sa detetom. Očevi se manje angažuju u brizi o detetu, ali mogu biti sposobni i kompetentni u svim aktivnostima koje se tiču brige o detetu.
Interesantno je da su u svetu nauke, tek nakon ekperimenata sa životinjama, studije potvrdile da su i muškarci podjednako kompetentni da se brinu o maloj deci.
I tate kao i mame uče da budu roditelji
Očevi su danas više nego ikad ranije uključeni u roditeljstvo ali zbog duge istorije koja je muškarce udaljavala od brige o deci, kao i zaostavštine patrijahata, muškarci zapravo i danas imaju mnogo manje prilike da uče i socijalizuju se za ulogu roditelja u odnosu na žene (Brayfield, 1995) i tako postaju manje pripremljeni za očinstvo.
Muškarac ne može da se porađa, ne može ni da doji, ali sve ostalo, baš sve ostalo oko bebe svakako da može. Koliko će u tome biti vešt, zavisi od vežbanja, odnosno od odnosa sa detetom. Što se ranije uključi u roditeljstvo, otac će lakše usvajati sve veštine, biće povezaniji sa svojim detetom i samopouzdaniji u roditeljskoj ulozi.
Prisutnost, bliskost sa partnerkom u trudnoći, zajedničke posete ginekologu i gledanje snimka bebe, učestvovanje u pripremama za dolazak bebe na svet, prisustvo na porođaju, podrška okruženja i institucija, kao i aktivno učešće u svemu onome što radi i mama doprinosi razvoju samopouzdanja u ulozi oca, njegovo autentično prihvatanje roditeljske uloge i veću uključenost u svakoj narednoj fazi odrastanja deteta.
Jasmina je autorka, koordinatorka i urednica Roditeljskog portala Svet za Nas. Završila je srednju medicinsku školu za babicu, osnovne i master studije psihologije, edukovala se u brojnim psihoterapijskim školama i modalitetima. Profesionalno je usmerena na pružanje psihološke podrške sadašnjim i budućim roditeljima. Završila je školu naučnog novinarstva, kreira sadržaj i piše u domenu psiholoških i medicinskih nauka.
Podeli:
